Hotline và Quảng cáo: 091 368 1886

Phận người sau những cuộc ôm đất vội vàng: MỘT NGÀY VÀ MỘT ĐỜI

27/07/2018 16:15 | Tin tức

Phận người sau những cuộc ôm đất vội vàng: MỘT NGÀY VÀ MỘT ĐỜI

Hà Nội, ngày 1/8/2008. Đúng 0h, lãnh đạo và lực lượng thanh tra giao thông dỡ tấm biển báo mốc địa giới phân chia Hà Tây - Hà Nội trên đường Nguyễn Trãi, đánh dấu cho ngày thủ đô hợp nhất.

Đó là những ngày mùa hè năm 2008.

Mùa hè ấy, ở Yên Nghĩa, chàng trai Thiện phải cắn răng bán đi hết cơ nghiệp của mình, đi tha hương ở tuổi 21. Đàn trâu 38 con là gia tài mà cậu gây dựng từ năm mười sáu.

Đó là một năm trọng đại: các dự án bắt đầu đổ về vùng đất thuộc Hà Tây cũ này. Cánh đồng ven đô sau một đêm biến thành các dự án xây chung cư, khu công nghiệp, trường đại học… Chín sào ruộng, sinh kế của cả nhà Thiện nằm trong diện quy hoạch. Quê hương không còn đồng ruộng nữa. Thiện phải đi.

Mùa hè năm ấy, chính quyền tỉnh Vĩnh Phúc, trong những tháng ngày cuối cùng còn quyết định số phận của huyện Mê Linh, ký hàng chục dự án đầu tư chuyển cả nghìn héc-ta đất nông nghiệp thành biệt thự, nhà vườn, khu đô thị... Mùa hè ấy, xe hơi bóng lộn lượn khắp những cánh đồng Mê Linh trong cơn sốt tìm đất như tìm vàng.

Mùa hè năm ấy, Hà Nội mở rộng. Cuộc sống của hàng chục nghìn nông dân Hà Tây và Mê Linh ngoặt sang một trang mới. Cho đến cuối năm 2008, trên địa bàn của “Hà Nội sau mở rộng” có 1.005 dự án tiến hành thu hồi đất. Một nghìn không trăm lẻ năm dự án, với gần 200.000 nông hộ bị ảnh hưởng.

Nhưng mùa hè năm ấy không chỉ tạo ra sự hoang mang trong đời những nông dân bị thu hồi đất. Nó còn hàm chứa rất nhiều trông ngóng đổi thay.

Ở Thanh Trì, một chàng nông dân khác đã gửi gắm hết hy vọng cuộc đời vào “dự án” vừa được vẽ ra trước ngày sáp nhập. Đoán chắc rằng ruộng đồng quê mình sẽ thành khu công nghiệp, Triệu bỏ nghề nông, theo học nghề cơ khí.

Trong tưởng tượng của Triệu, anh sẽ là một trong hàng ngàn công nhân, sáng mặc đồng phục vào xưởng, chiều tan làm, cuối tháng nhận lương. Không lo bố mẹ già phải vùi mặt vào đất quanh năm kiếm non tạ thóc, tối mất ngủ lo ốc bươu vàng, đi đặt bẫy đánh chuột đồng như bao năm nay.

Mười năm trôi qua như một cái chớp mắt.

Triệu giờ sống qua ngày nhờ một cái “xưởng cơ khí” rộng 10 mét vuông trước cửa nhà. Khu công nghiệp chưa bao giờ, và có lẽ sẽ không bao giờ được xây trên mảnh đất Hà Tây cũ này. Ở Mê Linh, trên các dự án mang tên mĩ miều giờ chỉ tìm thấy những đàn bò và đàn vịt. Còn Thiện vẫn chăn trâu trên chính những mảnh ruộng từng bị thu hồi ở Yên Nghĩa.

Bản đồ Hà Nội với các ranh giới địa chính cũ.

Trong bài viết này, là câu chuyện của ba vùng đất khác nhau tại Hà Nội sau mở rộng. Số phận của chúng, cũng như hàng chục nghìn nông dân, trở thành nhân chứng cho những dự án được ký trước ngày sáp nhập thủ đô. Rất nhiều trong số đó sau này được phát hiện là những chữ ký vội vàng, những dự án thiếu thốn các mặt, thậm chí được mô tả là những cuộc “ôm đất”.

MỘT NGÀY VÀ MỘT ĐỜI

Hà Nội, ngày 1/8/2008.

Đúng 0h, lãnh đạo và lực lượng thanh tra giao thông dỡ tấm biển báo mốc địa giới phân chia Hà Tây - Hà Nội trên đường Nguyễn Trãi, đánh dấu cho ngày thủ đô hợp nhất.

Cũng đêm ấy, có năm người đàn bà ngồi khóc ở nơi tạm giam.

Họ bị bắt ngày 31/7/2008, bởi hành vi “cản trở các lực lượng chức năng làm nhiệm vụ cưỡng chế, giải tỏa băng rôn, khẩu hiệu tại Công ty cổ phần thương mại Đức Việt, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng khi giải phóng mặt bằng theo quy hoạch phát triển kinh tế xã hội” của thành phố Hà Đông, tỉnh Hà Tây cũ.

Cả năm người phụ nữ cư trú ở thôn Do Lộ, Yên Nghĩa, Hà Đông bị xử trong một phiên tòa ba tháng sau đó vì tội “chống người thi hành công vụ”. Các hành vi được mô tả trong bản án là “dùng tay xô đẩy”, “ngăn cản không cho vào khu vực tháo dỡ”, “ngồi ì, giằng co với lực lượng cưỡng chế”.

Tang vật thu được từ vụ án gồm một cào làm ruộng; một bát hương; một điếu cày; một tấm cót ép ghi “Nhân dân Do Lộ đòi đất nghĩa trang”; một băng rôn vải đỏ ghi “Đề nghị các cấp giải quyết đúng luật đất đai; một gậy trúc dài 80 cm, đầu to đường kính 2 cm, đầu nhỏ 1 cm; một mảnh phông bạt dứa; ba đoạn tre; một băng vải đỏ dạng khuyên tròn mặt ngoài có chữ “UBND thị xã Hà Đông, thi hành công vụ”.

Năm nông phụ bị kết án từ 6 đến 9 tháng tù. Thời hạn tù tính từ ngày 1/8/2008. Trong số họ, người có trình độ cao nhất học xong lớp 12, còn lại chỉ hết lớp 3.

Cả năm người phụ nữ đều có một nghề chung: Làm ruộng.

Ông Mô đứng cạnh nghĩa trang cũ và mảnh đất đã bị thu hồi.

Những mảnh ruộng bị thu hồi khi xưa giờ đã trở thành một phần trong “Cụm công nghiệp Yên Nghĩa”.

Mỗi lần có việc phải đi qua cụm công nghiệp, ông Mô đều gắng phóng xe thật nhanh. Ông không nhớ rõ mảnh ruộng nhà mình nằm ở nơi nào giữa những lô, nền dự án đã được phân chia ấy. Điểm chỉ dấu là một cái cột điện đã biến mất. Thay thế vào đó là những khu chung cư thưa người xen lẫn những dự án như thể bỏ hoang mọc đầy cỏ dại.

Ngày đất ruộng bị thu hồi để xây dựng cụm công nghiệp, mở trường dạy nghề, ông Mô chỉ chặc lưỡi “Thôi thì chủ trương của nhà nước…”. Do Lộ không có nghề phụ, chỉ trông chờ vào cánh đồng trồng lúa và rau màu. Thôi thì xây khu công nghiệp, mở trường dạy nghề, bọn trẻ trong nhà đi công ty chắc cũng đủ sống.

Nhưng đến giờ, khu công nghiệp chỉ lác đác nhà máy, cũng không có trường dạy nghề đâu. Chục năm qua, ông Mô chỉ thấy đất trong làng bị mất dần từ quyết định này đến quyết định khác. Phần đất nông nghiệp còn lại thì trở thành cái gọi là “đất xen kẹt” – tức là đất nông nghiệp nhưng bị kẹp giữa những kết cấu xây dựng khác, không thể dẫn nước tưới tiêu và đành bỏ vậy.

Trong số năm người bị kết án năm ấy, có bà Nhung, vợ ông Mô.

Mười năm qua, ông Mô vẫn tin việc thu hồi nghĩa trang không thỏa đáng.

Như một thói quen khi có phóng viên tìm đến nhà, ông Mô khuân chồng hồ sơ tập hợp những đơn từ, văn bản chỉ đạo, bài báo nói về lùm xùm đất đai ở Yên Nghĩa. Hồ sơ tích tụ suốt nhiều năm, ông khuân hai lần mới hết.

Những đơn từ đều có chung thắc mắc, về việc chính quyền thu hồi đất nông nghiệp cạnh nghĩa trang ven phía Nam đường Quốc lội 6 cho Công ty Đức Việt thuê. Khu đất ấy người dân vừa canh tác, vừa “để dành” mở rộng nghĩa địa của làng.

Cái nghĩa địa ấy giờ nằm cách mặt đường Quốc lộ vài trăm mét, chi chít mộ to, mộ nhỏ chỉ chực đè lên nhau. Những người làng Do Lộ đã khuất, nằm đó, trông ra mé phải là hai showroom ô tô, trước mặt là một đường tàu điện trên cao Cát Linh – Hà Đông. Phía trái nghĩa trang cũ, người ta dựng lên một nghĩa trang mới, bên trong lác đác vài ngôi mộ.

Trong kết luận của thanh tra chính phủ năm 2007, có ghi tên dự án trên mảnh đất diễn ra cuộc giằng co này: “Dự án Trung tâm dạy nghề Đức Việt là dự án của Công ty TNHH Đức Việt”.

Cuộc cưỡng chế đã xảy ra để lấy đất xây cái gọi là “Trung tâm dạy nghề Đức Việt”, nằm ngay mặt đường Quốc lộ 6. Nhưng ngay sau ngày sáp nhập về Hà Nội, ngay sau cuộc cưỡng chế thành công, một showroom ô tô khổng lồ được khởi công xây dựng ở đó.

Mấy nông phụ đi tù về chỉ để chứng kiến lễ khai trương tưng bừng của chi nhánh Toyota Hà Đông trên mảnh đất khi xưa, với mặt tiền rộng thênh thang nhìn ra quốc lộ.

Dân Do Lộ chỉ có thể chấp nhận rằng, về lý thuyết, mọi cơ sở kinh doanh có tuyển dụng và đào tạo đều mang chức năng “dạy nghề”.

Bà Út trước cổng nghĩa trang mới của Do Lộ.

Ngồi chơi trong sân nhà ông Mô, bà Út kể về cái thời trước những dự án, trước khi về Hà Nội và quê bà vẫn là mảnh đất thuần nông.

Gia đình bà Út cũng từng sung túc nhờ ruộng đồng. Tám sào ruộng, mỗi năm hai vụ lúa, một vụ màu. Có đồng bãi trồng ngô sắn, bà chăn nuôi thêm. Vợ chồng đủ nuôi ba con khôn lớn.

Con cái lớn lên không còn đồng còn ruộng, đi làm thuê nhà hàng, chạy xe ba bánh. Bao năm nay bà vừa chăm chồng bị tai biến, vừa đi hỏi chuyện đất đai. Theo từ lúc tóc hãy còn xanh, đến giờ đã một đầu tóc bạc.

Nhà ông Mô bà Nhung, hay rất nhiều nông dân mảnh đất Hà Tây cũ này năm ấy, không còn ruộng, cũng không hề có sinh kế mới. Nhiều thanh niên Yên Nghĩa của thế hệ sau bỗng trở nên ăn chơi vì có chút tiền đền bù. Nhưng tiền đền bù thì giờ đã hết, nghề nghiệp thì đã mất và những “nông dân Hà Nội” có tuổi sau 10 năm sáp nhập nếu không còn sức đi làm việc tay chân, hay có vốn mở cửa hàng, trở nên hoàn toàn thất nghiệp.

Những năm sau này, bà Nhung không còn đi bán rau, bán cà trên chợ Yên Nghĩa nữa. Từ ngày mãn hạn tù, bà ru rú trong nhà không đi đâu. Thấy khách đến, bà mở cửa rồi lẩn ra sau chái cho đến tận lúc người ta về. Cuộc đời của người đàn bà mang tiền án, đã khép lại phía sau đôi cánh cổng, chính từ ngày 1/8/2008.

Sau quy hoạch, những gì Yên Nghĩa còn sót lại là một con đê, một cánh đồng còn xanh tốt chưa bị cắm dự án, còn lại là những mảnh nham nhở của đủ loại đất khác nhau. Đất dự án chưa triển khai, đất nông nghiệp xen kẹt, mọc đủ cỏ xanh tươi nuôi một đàn trâu 300 con.

Năm 2018, sau 21 ngày làm việc, Ủy ban nhân dân phường Yên Nghĩa không thể cung cấp cho phóng viên thống kê về diện tích đất nông nghiệp không còn được canh tác trên địa bàn.

(Phận người sau những cuộc ôm đất vội vàng từ Chương 1 đến Chương 5 Tại đây)

Theo  Đức Hoàng - Hoàng Phương - Thanh Lam

Ảnh: Giang Huy - Đỗ Mạnh Cường

Đồ họa: Tiến Thành/ VNexpress